Anksiyete; otonom sinir sisteminin hiperaktif olduğunu gösteren, somatik bulguların
eşlik ettiği bir endişe duygusudur.
Belirtiler
Bedensel |
Ruhsal |
Göğüs ağrısı ya da göğüste sıkıntı hissi
Titreme
Çarpıntı hissi
Sersemlik hali
Baş dönmesi
Bayılacakmış gibi hissetme
Kaslarda gerginlik hissi
Bulantı ya da karın ağrısı
Nefes darlığı, nefes alamama hissi, hava açlığı
Uyuşukluk hissi
Vücudun değişik bölgelerinde karıncalanma hissi
Baş ağrısı,
Huzursuzluk, kolay yorulma |
Gerginlik hissi
Endişe, kaygı hali ve huzursuzluk
Panik hissi
Kendini rüyada gibi hissetme
Çıldırma, delirme korkusu
Ölme korkusu
Kontrolünü kaybetme korkusu
Uyku bozukluğu
Konsantrasyon güçlüğü |
Anksiyete belirtileri ile ortaya çıkan, bireyi toplumsal, mesleksel ve ailesel işlevselliğini
bozacak düzeyde etkileyen ruhsal bozukluklardır.
Erişkinlerde görülen tüm anksiyete
bozuklukları çocuk ve ergenlerde de görülebilir.
Bu yaş grubunda ayrıca bağlandığı
kişilerden ayrılma ile ortaya çıkan yoğun anksiyete
ile belirli ayrılma anksiyetesi bozukluğu
da görülür.
Her dört kişiden birinde yaşamın herhangi bir döneminde anksiyete bozukluğu olduğu,
her altı kişiden birinde ise son bir yıl içinde bozukluğun sürdüğü bilinmektedir.
Anksiyete Bozuklukları
1 |
Yaygın Anksiyete
Bozukluğu (YAB) |
En az 6 ay süren, hemen her gün ortaya çıkan, gelecekteki birçok olay ve etkinlik
hakkında kaygı duyma ve bunu kontrol etmekte güçlük. |
2 |
Panik Bozukluğu (PB) |
Yineleyen, beklenmedik panik atakların olması ve en az bir ataktan sonra 1 ay
ya da daha uzun süren yeni bir atak geleceğine ilişkin anksiyeteli beklenti olması.
Eğer kaçınma davranışları eklenmişse agorafobili panik bozukluğu adını alır.
: Anksiyete belirtilerinin birden başladığı ve 10 dakikada en yüksek
düzeye ulaştığı, en çok bir saat süren yoğun bir korku ve rahatsızlık dönemidir. |
3 |
Obsesif Kompulsif
Bozukluk (OKB) |
Kişinin mantıksız olduğunu bildiği halde zihninden atamadığı takıntılı düşünceler
(obsesyon) ve ortaya çıkan sıkıntıyı giderebilmek için mantıksız olduğunu bildiği
halde yapmaktan kendini alıkoyamadığı yineleyici davranışlar (kompulsiyon)
olması durumudur. |
4 |
Fobik Bozukluklar |
: Belirli durumlar, nesneler ve işlevler karşısında duyulan aşırı ve
anlamsız korkudur.
: Performans gerektiren durum ya da sosyal ortamlarda anksiyete
belirtilerinin başkaları tarafından fark edilmesi ve buna bağlı olarak küçük düşme
korkusu yaşanması durumudur.
: Yalnız başına kalmak, yalnız sokağa çıkmak gibi yardım alınamayacağı
düşünülen yerlerde bulunmaktan korkma durumudur. |
5 |
Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) |
Doğal afet, trafik kazası ve şiddetle karşılaşma gibi, fiziksel ve ruhsal bütünlüğü
tehdit eden, dehşete düşüren ve çaresiz bırakan travmatik yaşantılardan 4 hafta
kadar sonra ortaya çıkabilen ve yıllarca sürebilen anksiyete durumudur. Travmayı
tekrar yaşama (istem dışı sık anımsama, rüyalarda görme veya olay tekrar oluyormuş
gibi hissetme), kaçınma ve aşırı uyarılmışlık belirtileri ile gider.
: Bu belirtilerin iki günden çok, bir aydan az sürmesi
yanı sıra şaşkınlık, şok, unutkanlık, kendini rüyadaymış gibi hissetme belirtilerinin
varlığı durumudur. |
6 |
Genel Tıbbi Duruma Bağlı Anksiyete Bozukluğu |
Anksiyete bozukluğu belirtilerinin, genel tıbbi bir durumun fizyolojik sonucu
olduğuna ilişkin kanıtların olduğu durumlardır. |
7 |
Madde Kullanımına Bağlı Anksiyete Bozukluğu |
Anksiyete bozukluğu belirtilerinin madde kullanımı, zehirlenmesi ya da yoksunluğu
ve bir ilaç kulanımının doğrudan fizyolojik sonucu geliştiğine ilişkin kanıtların olduğu durumlardır
. |
Ayırıcı Tanı
Genel Tıbbi Duruma Bağlı Anksiyete Bozukluğu
• Depresyon
• Somatoform bozukluklar
• Şizofreni ve şizoaffektif bozukluk
• Bipolar affektif bozukluk
• Uyum bozuklukları
• Madde kötüye kullanımı, bağımlılığı ve yoksunluğu
• Sistemik hastalıklar
• Endokrin hastalıklar (hipertiroidi, Cushing, feokromositoma ve diabetes mellitus
gibi)
• Ilaç yan etkileri (steroidler, sempatomimetikler, nöroleptikler)
Tedavi
Hastalara sakin ve güven verici davranmalı, düşünce ve kaygılarını ifade etmeleri
desteklenmelidir. Hastalığın nedenleri, seyri ve tedavi seçenekleri konusunda bilgilendirme
hastayı rahatlatabilir. Hastanın kaçınma davranışı ve güvence arayışı desteklenmemelidir.
Anksiyete ile başetme ve sıkıntı veren durumların üstüne gitmesi önerilmelidir.
Tedavide tek ilaç kullanımı doğru yaklaşımdır. Benzodiazepinler dışındaki ilaçların
etkileri 2-4 hafta gecikebilir. Bu nedenle, yaygın ve şiddetli anksiyetesi olanlarda
benzodiazepinlerle kombine tedaviye başlanması önerilebilir. Trisiklik antidepresanların
antikolinerjik yan etki ve kan terapötik düzeyine ulaşabilmesinin 2 hafta gerektirmesi
nedeniyle öncelikle seçici serotonin geri alım inhibitörleri veya seçici serotonin-
noradrenalin geri alım inhibitörleriseçilebilir. Ancak ilaç seçiminin etkinlikten çok
yan etki nedeniyle olduğu unutulmamalı ve seçim hastanın klinik durumuna göre yapılmalıdır.
Hastaya ilaç yan etkileri konusunda ayrıntılı bilgi verilmelidir. Yan etkilere büyük ölçüde
tolerans gelişeceğinden tedaviye devam önerilmelidir. Somatik belirtileri ön planda olan
hastalarda tedaviye beta-bloker eklenebilir. Ilaçlara düşük dozla başlamalı, 3-7 gün
aralıklı doz artırımlarıyla etkin doza çıkılmalı, 4- 6 haftada yanıt alınamadığında en
yüksek doza çıkılmalıdır.
Anksiyete bozuklukların tedavisinde psikoterapi de önemli yer tutar.
Ilaçlar
Farmakolojik
Ilaç |
Başlangıç Dozu
(mg/gün) |
Doz aralığı
(mg/gün) |
Sık görülen yan etkiler |
Uyarılar-önlemler |
| Trisiklik Antidepresanlar |
| Imipramin |
10-25 |
150-300 |
Tedavi başlangıcında anksiyete
belirtilerinde artış, görme
bulanıklığı, taşikardi, çarpıntı, kan
basıncı değişiklikleri, uykusuzluk,
sinirlilik, huzursuzluk, ağız
kuruluğu, kabızlık, sersemlik hissi,
terleme, titreme, idrar yapma
güçlüğü, kilo artışı |
Iki ya da üçe bölünmüş dozlarda
kullanılması önerilmelidir. Gece tek
dozda verilebilir.
Ilaç etkileşmelerine dikkat
edilmelidir. Yaşlı, kalp sorunları ve
intihar riski olan hastalarda
kullanılmamalıdır.
OKB’de klomipramin tercih
edilmelidir. |
| Klomipramin |
10 |
150-300 |
| Amitriptilin |
25 |
75-150 |
| Seçici Serotonin Geri Alım Inhibitörleri (SSRI) |
| Fluvoksamin |
50 |
100-300 |
Anksiyetede artış, bulantı, baş
ağrısı, uykusuzluk, iştahsızlık, ağız
kuruluğu, sersemlik, titreme, cinsel
işlev bozukluğu |
Ilaç etkileşmelerine dikkat
edilmelidir. Tek doz verilebilir.
OKB’de öncelikle tercih
edilmelidir. |
| Fluoksetin |
10 |
20-80 |
| Sertralin |
25 |
50-200 |
| Paroksetin |
10 |
20-60 |
| Citalopram |
10 |
20-60 |
| Seçici Serotonin-Noradrenalin Geri Alım Inhibitörleri (SNRI) |
| Venlafaksin |
37,5 |
75-375 |
SSRI yan etkileri, kan basıncı
değişiklikleri |
|
| Benzodiazepinler |
| Alprazolam |
0,25 |
2-10 |
Sedasyon, kronik kullanımda
uykusuzluk,bellekbozuklukları,
konsantrasyon güçlüğü, sinirlilik,
ağız kuruluğu, titreme, kabızlık,
idrar yapma güçlüğü, libido ve
iştah değişiklikleri, yüksek
dozlarda solunum depresyonu |
Alkol ve diğer merkez sinir sistemi
depresanları ile
birlikte kullanılmamalıdır.
3-4 hafta kullanılmalı, 1 hafta ara
ile 1/4 oranında azaltılarak
kesilmelidir. |
| Lorazepam |
0,5-1 |
1-4 |
| Diazepam |
2,5 |
5-30 |
| Diğer |
| Buspiron |
5 |
15-60 |
Seyrek olarak bulantı, sersemlik,
başağrısı ve sinirlilik |
YAB dışında etkinliği yoktur |
| Beta-blokörler |
| Propranolol |
10-20 |
10-160 |
Hipotansiyon,
bradikardi,
kalp
yetmezliği |
Çarpıntı, titreme gibi somatik
belirtilerin varlığı ve performans
anksiyetesinde eklenebilir. |
Izlem
Hasta, anksiyete bozukluğu tedavisi başladıktan 1 hafta sonra yan etkiler yönünden,
en erken 3 hafta sonra da etkinlik yönünden kontrol edilmelidir. Tedavi, belirtilerin
ortadan kalkmasından sonra en az 6 ay sürdürülmeli ve tedavi bitiminde doz azaltılarak
kesilmelidir. Bu süre panik bozukluğunda 1 yıl, OKB’de 2 yıla dek uzatılabilir. Izlem
sıklığı hastaya göre ayarlanır. Izlem aralıkları 1 aydan uzun olmamalıdır.
Sevk
• Yeterli doz ve 6-8 hafta ilaç kullanımına rağmen tedaviye yanıt alınamaması
• Tanıda kuşku olması
• Eşzamanlı başka psikiyatrik bozukluk ve intihar riski varlığı
• Eşlik eden madde ve alkol kötüye kullanımı-bağımlılığı varlığı
• Tedaviye uyum sorunları
• Ciddi psikososyal sorun varlığı
• Psikososyal destek sistemlerinin yetersiz olması
• Eşlik eden, tanı ve tedavide güçlük yaratan organik hastalık olasılığı
• Gebelik veya laktasyon dönemi
• Çocukluk dönemi anksiyete bozukluğu; ayrılık anksiyetesi, aşırı anksiyete bozukluğu,
okul fobisi
• Psikoterapi ya da ilaç dışı tedavilere gereksinim
• Öyküde başka bir psikiyatrik bozukluk (psikotik bozukluk, bipolar bozukluk,
yineleyici depresyon gibi) varlığı
durumlarında hasta sevk edilmelidir.
|
