Bebek sağlığını yaşamın ilk anından başlayarak etkileyen iki kişi anne ve
sağlık personelidir.
Doğumu izleyen dakikalarda bebeğin hemen annesinin
göğsüne konması yalnız emzirmeyi değil, aynı zamanda anne-bebek arasındaki
bağlanmayı da sağlar. İyi bir gözlem ile sağlıklı olduğu düşünülen bir yenidoğanın
ilk bakımı öncesinde anne ile ilk ‘buluşmasını’ sağlamakta sakınca
yoktur.
DOĞUM ODASINDA BAKIM
Göbek Kordonu
Göbek kordonunun anne düzeyinde tutularak, sıvazlanmadan hemen
klampe edilerek kesilmesi yeterlidir. Göbek bakımına özen gösterilmesi, bebeği
ve anneyi enfeksiyondan korur, çünkü burada kolonize olan mikroorganizmalar
anne memesinde abse, bebekte de deri ve kojunktiva enfeksiyonlarına
hatta sepsise neden olurlar.
Amaçlanan, kordonun kurutulmasıdır, bebek bezi ile örtülmemelidir. Alkol,
iyot veya civalı bileşikler kullanılabilir. Daha sonra da kordon düşünceye
dek günde bir kez bakım yapılır. 3-4 günde kordon düşer, nadiren 15 güne
uzar.
K VİTAMİNİ
Yenidoğanın hemorajik hastalığı fatal seyirlidir ve 100 bebekten birini etkileyecek
oranda da sık görülür. Doğumdan hemen sonra 1 mg intramüsküler
K vitamininin yapılması yenidoğanı hemorajik hastalıktan korur. 10 yıl önce
intramüsküler K vitamini uygulanması ile lösemi arasında ilişki olduğu tartışmalarına
artık son verilmiştir. Oral K vitamini yerine intramüsküler uygulamanın
güvenli olduğu bilinmektedir.
ISI KONTROLÜ
Doğum odasında ısının en az 23 derece olması ve hava akımının olmaması
istenir. Yenidoğanın ısısı hızla 35-35.5 dereceye düşer.
Hipotermi metabolizmayı yavaşlatır, hipoglisemi, asidoz ve sepsise zemin
hazırlar. Bebeğin önceden ısıtılmış havluya sarılması ve kurulandıktan sonra
yeni bir havluya sarılması hipotermiden korur.
Anne göğsüne verildiğinde anne ile bebek arasında havlu olmamalı, ikisi
birlikte örtülmelidir.
Bakım işlemleri sırasında bebek ısıtıcı altında tutulmalıdır.
YIKANMA
Bebeği yıkamak, yıkamamaktan çok daha zararlıdır; hipotermi sağlıklı bir
bebeği bile sorunlu hale getirir. Ancak annede HIV veya HBV enfeksiyonu olduğu
biliniyorsa, bebek yıkanmalıdır. Mekonyum veya kanlı amniyotik sıvı
ile bulaşık bebekler ilk anda bezle silinerek temizlenebilir. Vernix caseosa
uzaklaştırılmamalıdır.
ÖLÇÜMLER
Bebeğin ağırlığı, boyu ve baş çevresi ölçümleri hem medikal hem de sosyal
açıdan önem taşır. Boy ölçümünün yatarak alınması doğrudur. Aile bir an
önce bebeğin cinsiyeti ile birlikte ‘kaç kilo’ olduğunu sorar.
Bebeğe anne adı ve soyadı ile birlikte bir bilekliğin takılması karışıklıkları
önler. Ayak izi alınmasının pratik bir yararı yoktur.
ATREZİ KONTROLÜ
Bir nazogastrik sondanın her iki burun deliğinden takılarak mide aspirasyonunun
yapılması hem koanal hem de özofageal atreziyi dışlayan bir yöntemdir.
Anne memesine bu işlemler yapılmadan verilmesinde sakınca yoktur.
Aynı sonda ile anüs de kontrol edilir.
Bakımı ve muayenesi yapılan her yenidoğan hızla annesine verilmeli ve
bir görevli tarafından emzirilmesi gözlenmeli, gereksinim varsa anneye yardım
edilmelidir.
EVDE BAKIM
Sağlık kuruluşundan çıkarken bebek taşıma koltuğuna yerleştirilip, emniyet
kemerleri bağlanarak taşınmalı ve arabada ters yöne doğru oturtularak fikse
edilmelidir. Bu koltukların içinin yastık ile desteklenmesi gereksizdir.
2-4. günlerde evine gelen bebek yeni ortamına uyum sağlamaya çalışırken,
aile bireyleri de ona alışır. Bebeğin yeri annesinin yanıdır, anne ile ayrı yatakta
aynı odada yatması emzirmeyi ve böylece bebek sağlığını olumlu etkiler.
Anne yatağına yakın, orta sertlikte bir yatağı olan, yastıksız bir sepet veya beşik
uygundur. Oda ısısının 18-22 derece olması yeterlidir. Güneş gören, nemsiz
ve hava akımı olmayan, ancak her gün havalandırılan bir oda sağlanmalıdır.
Bebek yatağı radyatör ve sobadan uzak olmalıdır. Bebeğin evde başlığa
gereksinimi yoktur.
1992 yılından beri Amerikan Pediatri Akademisi bebeklerin sırtüstü yatırılmasını
önermektedir. Yüzükoyun yatış pozisyonu ile ani bebek ölümü olasılığı
artmaktadır. Özellikle sırtüstü yatmaya alışkın bebeklerin tesadüfen yüzükoyun
yatırılması ölüme neden olmaktadır.
Dünya Sağlık Örgütü emzirmeye engel olduğu için emzik kullanılmamasını
önermektedir. Uzun dönemde emzik diş sağlığını da olumsuz etkilemektedir.
Her bebeğin uyku alışkanlığı kendine özgü olsa da, yenidoğanların çoğu
günün büyük bölümünü uykuda geçiriler. Bu süre 12-18 saat arasında değişir.
Bebeğin banyosu göbek kordonu düşmeden de, 2. günde yapılabilir. Günaşırı
yıkama yeterlidir, ardından göbek bakımı yapılır.
Göbek bölgesi dışında bebeğe yağ ile masaj yapılması yararlıdır.
Bebeklerin sık emmesi emzirmedeki başarıyı etkileyen en önemli faktördür.
Emzirme ile barsak hareketleri artar ve bebek ilk 1-2 gün siyah-yeşil renkli
mekonyumdan sonra günde 8-10 kez yumuşak, ekşi kokulu, altın sarısı renginde
kaka yapar. Her bez açmada önden arkaya doğru su ile yıkanmalı veya
ıslak pamuk ile silinmelidir. Bebeğe hemen bez takılmayıp, altının biraz havalandırılması
pişikleri önler. Erkek bebeklerde sünnet derisinin geri çekilmesi
aileye öğretilmelidir.
‘Gaz ağrıları’ ailelerin en çok yakındıkları konudur ve emzirmedeki başarıyı
azaltan faktördür. Bitki çaylarının veya bazı ilaçların kullanılmasının aileyi
rahatlatmak dışında yararının olmadığı bilimsel olarak kanıtlanmıştır. Hıçkırık
diafragmaya bası sonucunda gelişir, pozisyon değiştirmekle veya emzirme
ile geçer.
Yenidoğan döneminin başında ve sonunda bebeğe iki doz hepatit B aşısı
yapılması aileye önerilmeli ve uygulanmalıdır.
Sağlık personelinin aile ile iyi iletişim kurması ve özellikle emzirmeyi desteklemesi,
bebek sağlığını etkileyen ilk adımlar olacaktır.
|
