Sağlam Çocuk İzlemi Sağlıklı Yenidoğan ve Bakımı Büyümenin İzlenmesi Nöromotor ve Psikososyal Gelişme Doğal Beslenme Yapay Beslenme ve Ek Gıdalar Vitamin ve Mineraller

Büyüme, gelişme sürecinin başlangıcı fekondasyondur. Adölesan döneminin bitimine kadar, süreç devam eder. Bu uzun dönem boyunca büyüme ve gelişmenin izlenmesi sorunların erken dönemde ortaya çıkarılmasını sağlar.

Santral sinir sistemi doğumla birlikte matürasyonunu önemli ölçüde tamamlamıştır. Doğumla birlikte en hızlı gelişimini hayatın ilk 1. yılında gösterir.

Normal gelişen çocuk belirli ay ve yıllarda beklenen gelişim basamaklarına ulaşır.

Anormal beyin yapısı ve fonksiyonu çoğunlukla anormal gelişim şeklinde kendini gösterir. Bir pediatrist, hastasını değerlendirirken gelişiminin normal olup olmadığını, normal değilse bu bozukluğun ortaya çıkış zamanını mutlaka araştırmalı ve sonuçlandırmalıdır.

Gelişimsel değerlendirme, anneden ve/veya babadan ya da çocuğa bakan kişiden alınan bilgilere ve nörolojik inceleme sonuçlarına göre yapılır.

NASIL DEĞERLENDİRMELİ?

Gelişimin değerlendirilmesinde gözlem en önemli basamaklardan birincisidir.

Ancak değerlendirme yapılırken çocuğun normal durumunu etkileyebilecek koşullar dikkate alınmalıdır. Örneğin açlık, yorgunluk, susuzluk, yabancılardan korkma veya anne/baba korkusu çocuğun özelliklerinin sergilemesini etkileyebilir, yanlış sonuçlara götürebilir. Doktor ile anne arasındaki düzgün iletişim çocuğun doğru değerlendirilebilmesindeki en önemli faktörlerden biridir.

Anneden alınan her cevap en doğru ve en tarafsız bilgi olarak algılanmamalıdır. Bazen gelişimsel basamakların zamanı, anne tarafından hatırlanmayabilir.

Yürüme zamanı en net, konuşma zamanı en az hatırlanan gelişim basamaklarıdır.Eğer bir anne çocuğunda normal gitmeyen bazı durumlardan kuşkulanıyorsa bu bilgi doktor tarafından mutlaka dikkate alınmalıdır.

GELİŞİMDE NORMAL KABUL EDİLEBİLECEK SAPMALAR OLABİLİR Mİ?

Normal çocuklarda belli becerileri edinme yaşları değişkenlik gösterebilir.

Bu nedenle normal aralığı belirlemek zordur. Ortalama değerleri kullanmak daha doğrudur. Çocuk ortalamadan ne kadar uzaksa o kadar az normal kabul edilmelidir. Gelişim basamaklarında gerilik olan bir çocuğun ailesine saptanmış olan geriliğin nedeninin ailesel veya iyi huylu bir durum olduğunu söylemeden önce bir patolojinin varlığı mutlaka dışlanmalıdır.

İNCELEME VE GÖZLEM KOŞULLARINI HANGİ FAKTÖRLER ETKİLER?

1. Çevre: Güvenli bir değerlendirme için sakin, huzurlu, bir ortam oluşturulmalıdır.
2. Çocuk: Aç, yorgun ve korkmuş olmamalıdır.
3. Anne: Gerginlikleri çocuğun ve doktorun rahat olmasını engeller.
4. Doktor: Sabırsız olmamalıdır.
   
   Ayrıca iletişimi engelliyebilecek ya da etkileyebilecek sosyal, kültürel, etnik ve dil ile ilgili faktörler olumsuz sonuçlara yol açabilirler.

NORMAL GELiŞİM

Normal gelişim zamanında doğan bir çocuğa göre anlatılmaktadır. Çünkü prematüreler normal gelişimi daha geç yakalarlar. Gelişimde hareketlerin evrimi genel kaba hareketlerden amaca yönelik ince hareketlere doğrudur. Gelişim sefakaudal olarak devam eder.
Önce baş tutma, sonra elleri kullanma ve en son yürüme gerçekleşir.

Hareketlerin Gelişimi Ventral Süspansiyon

Term bir bebek ilk günlerinde yüzü aşağı gelecek şekilde göğsü ve karnından tutulduğunda başını tutamaz.
6. ayda; yukarıda anlatılan pozisyonda baş gövde ile aynı plandadır.
8. ayda; baş gövde düzeyinin üzerindedir.

Prone Pozisyon

Normal bir yenidoğan yüzüstü yatırıldığında kafa yukarıda, yüzü bir yana, bacaklar karına çekilmiş olarak yatar.4. haftadan itibaren; çenesini yataktan aralıklı olarak kaldırır.
12. haftada; omuz ve çene uzun süreli yatak düzeyinden yukarıda tutulabilir. Yüz yatak yüzeyine dik bir konuma gelir.
6. ayda; ellerinden güç alarak göğsünü kaldırır, yüzükoyun pozisyondan sırtüstü pozisyona geçebilir.
7. ayda; ağırlığını tek eli üzerine verebilir.
9. ayda; sürünür.
10. aydan itibaren; emeklemeye başlar.

Oturma

Bebek oturtulduğunda sırt kamburlaşır. Boyundan sakruma doğru bir eğrilik olur. 4-6. haftada bu eğrilik azalır.
6. ayda; oturma pozisyonuna getirildiğinde öne doğru dayanarak tek başına oturabilir.
8. ayda; otururken kolları ve elleri ile yana doğru yaslanabilir.
11. ayda; otururken dengesini kaybetmeden gövdesini sağa ve sola doğru döndürebilir.

Ayakta Durma ve Yürüme

Otomatik yürüme yenidoğanda mevcuttur, birkaç hafta içinde kaybolur.
7 aylık bir bebek ayakları üzerine bastırıldığında tüm ağırlığını bacaklarına verir.
9. ayda; eşyalara tutunarak ayağa kalkar ancak geriye oturamaz.
12.-13. ayda; bir eli tutulduğunda yürüyebilir.
Çocuklarda tek başına yürüme yaşı oldukça değişkendir. Ortalama yürüme yaşı 11.7 aydır. Tamamen sağlıklı olduğu saptanan çocukların %2’sinin yürümesi 18 aya kadar gecikebilir.
Yürüme dengelendiğinde merdiven çıkmaya başlar. Önce tırmanır.
2 yaşında; tek basamağı iki ayakla,
3 yaşında; tek basamağı tek ayakla çıkar.
2 yaşında; koşar.
2.5 yaşında; zıplar.

El Becerisinin Gelişimi

Primitif yakalama reşeksi 8-12 haftaya kadar alınabilir.
4. haftaya kadar; eller genellikle yumruklama şeklinde kapalıdır. 8. haftadan sonra; genellikle açık tutulur.
12. haftada; yakalama reşeksi kaybolur.
16. haftada; ellerini orta hatta birleştirir. Eline verilen bir objeyle oynar ve onu sallar.
Yakalamanın gelişimi ilk 6 ayda elin unlar tarafıyla olurken daha sonra sırasıyla radial bir yakalamaya, sonra işaret ve yüzük parmaklarıyla baş parmağa bastırmaya ve 40 haftalıkta matür yakalamaya doğru gelişir.
6. ayda; yakalama işleminde ön kol ve kol ile objeye uzanır.
8. ayda; objeyi bir elinden diğerine geçirir. Objeleri ağzına götürür, "oral bir davranış" sergiler.
1. yaşından itibaren her şeyi ağzına götürme hareketini birakır. Devam etmesi mental retardasyon işareti olabilir.

Görsel ve İşitsel Gelişim

Anne ve bebek arasındaki mimik ve seslerle eğlenceli bir iletişim kurulur. Cevap verir.
Bebeğin en iyi gördüğü mesafe, annesini emerken aralarındaki yaklaşık 20 cm'lik mesafedir. Bebek annesinin yüz ifadesini istemli olarak izler.
6 hafta-3 ay arasında; gülümseme dışa yönelik olarak ortaya çıkar, çocuk dış ortamda gelişen olaylara gülümseme ile cevap verir.
Fiksasyon, konverjans ve odaklaşma ilerler ve çocuğun bakışları doğrudan o objeye olur.
3. aydan sonra; çocuk genellikle sırt üstü oynarken ellerine bakar.
6. aydan sonra; devam etmesi mental retardasyon bulgusu olabilir.
5. ayda; bebek aynadaki görüntüsüne gülümser
3. aydan itibaren; başını o yöne doğru çevirerek sesin kaynağını lokalize eder.

Genel Anlama

Anlamanın erken bulguları, çocuğun görsel davranışı ve çıkardığı seslerdir.
1.-4. haftalarda; annesi kendisiyle konuştuğunda onu izler ve dinler.
6. haftadan itibaren; sosyal gülümseme gelişir.
8. haftadan itibaren; sesler çıkarmaya başlar.
12. haftadan itibaren; çevresindeki insanları ve eşyaları izler ve bir oyuncak gösterildiğinde heyecanlanır.6. ayda; annesi onu almak için eğildiğinde kollarını açar, aynadaki görüntüsüne
sesler çıkarır. Öksürük ya da dil çıkarma gibi hareketleri taklit eder.
8. ayda; "Hayır" cevabına uyar ve uzanamayacağı yerdeki objelere uzanmaya çalışır.
10. ayda; "bay bay" demeyi taklit eder.
11. ayda; giydirilirken anneye yardım eder.

Küplerle Oynama

1.5 yaşından itibaren; çocuğun 2.5 cm’lik küplerle oynaması, gözlemlenen şekilleri algılama, bir objeyi elinden bırakma gibi yetenekleri değerlendirilebilir.
13-14 aylık çocuk; ‹ki küpü üst üste koyar.
2 yaş; Beşten fazla küpü üst üste koyar.
2.5 yaştan itibaren; sekizden fazla küpü üstüste dizmesi beklenir.
2.5 yaş-4 yaş; renk algılama kapasitesi test edilebilir. 2.5 yaşından itibaren renkleri eşleştirme başlayabilir. 3.5 yaşındaki bir çocuk renkleri hala eşleştiremiyorsa gelişimsel bir sorun söz konusudur.

Şekil Çizme ve Kopyalama

Çocukların çoğu resim yapmayı ve geometrik şekil kopyalamayı sever. Bu şekiller çocuğa gösterilmeden çizilir ve taklit etmesi beklenir.
33-36 aylık; daire çizebilir.
3-4 yaşlarında; "+" çizebilir.

Adam çizme

3 aşamalıdır.

1. Gövde yok, kol ve bacaklar baştan çıkıyor 36 ay
2. Çöp adam 48 ay
3. Olgun bir resim 54 ayda çizmesi beklenir
   

Beslenme Gelişimi

Beslenme emme ile başlar.
24. haftada; ağzına uzatılan bardaktan içebilir, daha sonra besinleri çiğneyebilir.
15. ayda; bardağı elinde tutabilir, eline alır, içer ve dökmeden yerine koyar.
Yardım almadan kaşıkla yemeğini yiyebilir.
2.5-3 yaşında; çatal kullanmaya başlar. Giyinme
15 aylıkken; ayakkabı ve çoraplarını çıkarabilir.
2 yaşında; ayakkabı ve çoraplarını giyip çıkarabilir.
3 yaşında; düğmelerin çoğunu ilikleyebilir.
5 yaşında; ayakkabı bağlarını bağlayabilir.

Konuşma

Bebek 7 haftalıkken ses çıkarmaya başlar.
12-16. haftalarda; annesiyle konuşmaya başlar.
28. haftada; -ba, -da, gibi sesler çıkarır.
32. haftada; heceleri birleştirir.
1 yaşında; anlamlı kelimeler söyler (2-3 kelime).
18 ay-2 yaş; ben, bana, seni gibi zamirleri kullanır.
3 yaşında; cümle kurar.

Sfinkter Kontrolü

Bebekte işeme bir reşeks olarak gerçekleşir, çocuk beslenirken mesane ve bağırsaklar boşaltılır.
Sfinkter kontrolü 15-18. aylarda gelişir.
2-2.5 yaşında; tuvalete kendisi gider.

KAYNAKLAR
1. Amiel-Tison C, Grenier E. Neurological assessment during the first year of life, Goldberg R (trans). Oxford University
press, Oxford, 1986.
2. Bax MCO, Hart H, Jenkins SM. Child development and child health, Blackwell Scientific, Oxford, 1990.
3. Illingworth RS. Pitfalls in developmental diagnosis. Arch Dis Child 1987; 62:860-865.
4. Zuckerman B, Augustyn M, Parker S. Child development in pediatrics: Beyond rhetoric. Arch Pediatr Adolesc
Med 2001; 155:1294-1295